<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="pt">
	<id>https://jogodopau.wiki/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Artigo%3A_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016</id>
	<title>Artigo: Mapa - Jogo do Pau 2016 - Histórico de revisões</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://jogodopau.wiki/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Artigo%3A_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;action=history"/>
	<updated>2026-10-18T12:14:00Z</updated>
	<subtitle>Histórico de edições para esta página nesta wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.38.6</generator>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=19385&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp em 22h32min de 18 de novembro de 2025</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=19385&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-11-18T22:32:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 22h32min de 18 de novembro de 2025&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l62&quot;&gt;Linha 62:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 62:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Percorriam regiões inteiras a lutar e a marcar território. Existia uma aura heróica que rodeava estes puxadores. Muitas histórias se&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Percorriam regiões inteiras a lutar e a marcar território. Existia uma aura heróica que rodeava estes puxadores. Muitas histórias se&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;contavam sobre as suas proezas e façanhas. No livro do [[Livro: O Malhadinhas|Malhadinhas]]. Aquilino Ribeiro escreve sobre Chico Pedreiro, de Ermesinde, que parava com o pau as pedras que dois homens the atiravam. Ou o Carvalho, um grande jogador do Porto, que numa feira&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;contavam sobre as suas proezas e façanhas. No livro do [[Livro: O Malhadinhas|Malhadinhas]]. Aquilino Ribeiro escreve sobre &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Chico Pedreiro&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, de Ermesinde, que parava com o pau as pedras que dois homens the atiravam. Ou o Carvalho, um grande jogador do Porto, que numa feira&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;em Aveiro Lutou bem contra um grande grupo que o atacava — até que tropeçou e caiu ao chão. ''“[...] nessa altura a melhor jogador dos adversarios saltou para o seu lado, pronto a defendê-lo, dizendo aos seus companheiros que quem pretendesse bater no valente caído tinha que ter primeiro consigo.&amp;quot;'' ([[Livro: O Jogo do Pau em Portugal: processos de mudança|O jogo do pau em Portugal]]&amp;quot; - Ernesto Veiga de Oliveira)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;em Aveiro Lutou bem contra um grande grupo que o atacava — até que tropeçou e caiu ao chão. ''“[...] nessa altura a melhor jogador dos adversarios saltou para o seu lado, pronto a defendê-lo, dizendo aos seus companheiros que quem pretendesse bater no valente caído tinha que ter primeiro consigo.&amp;quot;'' ([[Livro: O Jogo do Pau em Portugal: processos de mudança|O jogo do pau em Portugal]]&amp;quot; - Ernesto Veiga de Oliveira)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11149&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: /* Artigo */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11149&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T21:00:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Artigo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 21h00min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l39&quot;&gt;Linha 39:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 39:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''HISTÓRIA'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''HISTÓRIA'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O jogo do pau reinou em Portugal durante séculos, mas os registos antigos são poucos e vagos, mas sempre presentes na história portuguesa. Em 1438, o rei D. Duarte I escreveu &amp;quot;[[Livro: Livro da ensinança de bem cavalgar toda sela|Ensinança de Bem Cavalgar Toda Sela]]&amp;quot;, um dos registos mais antigos que se encontra com a técnica usada no jogo do pau. Os 'caceteiros' do rei D. Miguel durante a Guerra Civil Portuguesa (Guerra Miguelista ou Guerra dos Dois Irmãos), em 1828, eram jogadores do pau. Mas eram homens pagos para bater noutros homens por motivos políticos, a troco de dinheiro. ''&amp;quot;Batiam em gente geralmente indefesa, com o objectivo de causar terror e calar os opositores de quem lhes pagava.&amp;quot;'' Diziam que um &amp;quot;caceteiro&amp;quot; dá cacetadas, não joga ao pau. Durante as invasões francesas em Portugal, as guerrilhas do norte, esses camponeses nortenhos, guerreiros de foices e vara-paus na mão, tiveram um papel muito importante na vitória portuguesa. ''&amp;quot;Adeus, meu Napoleão,/ Que é quasi meia-noite/Achaste em Portugal/Quem te désse muito açoite&amp;quot;'' — Raul Brandão Em 1916 Portugal entrou na Primeira Grande Guerra. Muitos homens minhotos e transmontanos foram enviados para a guerra das trincheiras, e com eles foi a arte do jogo do pau. Era uma vantagem grande. Deram-se bem no manejo da baioneta e na luta das trincheiras, corpo a corpo. ''&amp;quot;O sargento Américo Pelotas, comandando em Lacouture, uma patrulha de reconhecimento, vé cair todos os seus homens ceifados pelas metralhadoras; fica só ele, de pé, defendendo-se de seis alemães que o atacam à baioneta; destro jogador de pau, varre-os, como numa feira; quatro mordem a terra; dois fogem; e quando o valente regressa à trincheira, vitorioso, o tiro certeiro de um sniper prostra-o para sempre.&amp;quot;'' (O heroísmo, a elegância, o amor - O Mosteiro da Batalha - Júlio Dantas, 1923) ''&amp;quot;Um exército? Mas ele não precisa de um exército além do vara-pau, do burro e do cão. O varapau varre uma feira, tão eficazmente como um canhão krupp&amp;quot;'' (As Alegres Canções do Norte — Alberto Pimentel)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O jogo do pau reinou em Portugal durante séculos, mas os registos antigos são poucos e vagos, mas sempre presentes na história portuguesa. Em 1438, o rei D. Duarte I escreveu &amp;quot;[[Livro: Livro da ensinança de bem cavalgar toda sela|Ensinança de Bem Cavalgar Toda Sela]]&amp;quot;, um dos registos mais antigos que se encontra com a técnica usada no jogo do pau. Os 'caceteiros' do rei D. Miguel durante a Guerra Civil Portuguesa (Guerra Miguelista ou Guerra dos Dois Irmãos), em 1828, eram jogadores do pau. Mas eram homens pagos para bater noutros homens por motivos políticos, a troco de dinheiro. ''&amp;quot;Batiam em gente geralmente indefesa, com o objectivo de causar terror e calar os opositores de quem lhes pagava.&amp;quot;'' Diziam que um &amp;quot;caceteiro&amp;quot; dá cacetadas, não joga ao pau. Durante as invasões francesas em Portugal, as guerrilhas do norte, esses camponeses nortenhos, guerreiros de foices e vara-paus na mão, tiveram um papel muito importante na vitória portuguesa. ''&amp;quot;Adeus, meu Napoleão,/ Que é quasi meia-noite/Achaste em Portugal/Quem te désse muito açoite&amp;quot;'' — Raul Brandão Em 1916 Portugal entrou na Primeira Grande Guerra. Muitos homens minhotos e transmontanos foram enviados para a guerra das trincheiras, e com eles foi a arte do jogo do pau. Era uma vantagem grande. Deram-se bem no manejo da baioneta e na luta das trincheiras, corpo a corpo. ''&amp;quot;O sargento Américo Pelotas, comandando em Lacouture, uma patrulha de reconhecimento, vé cair todos os seus homens ceifados pelas metralhadoras; fica só ele, de pé, defendendo-se de seis alemães que o atacam à baioneta; destro jogador de pau, varre-os, como numa feira; quatro mordem a terra; dois fogem; e quando o valente regressa à trincheira, vitorioso, o tiro certeiro de um sniper prostra-o para sempre.&amp;quot;'' (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Livro: O heroísmo, a elegância, o amor|&lt;/ins&gt;O heroísmo, a elegância, o amor - O Mosteiro da Batalha&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;- Júlio Dantas, 1923) ''&amp;quot;Um exército? Mas ele não precisa de um exército além do vara-pau, do burro e do cão. O varapau varre uma feira, tão eficazmente como um canhão krupp&amp;quot;'' (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Livro: As Alegres Canções do Norte|&lt;/ins&gt;As Alegres Canções do Norte&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;— Alberto Pimentel)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''ESCRITORES E CONTOS'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''ESCRITORES E CONTOS'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11142&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp em 20h43min de 21 de maio de 2023</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11142&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T20:43:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 20h43min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;Linha 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sobre ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Sobre ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Relevância: ''' &amp;amp;#9733;&amp;amp;#9733;&amp;amp;#&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;9734&lt;/del&gt;;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Relevância: ''' &amp;amp;#9733;&amp;amp;#9733;&amp;amp;#&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;9733&lt;/ins&gt;;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Título:''' Jogo do Pau&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Título:''' Jogo do Pau&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Autor:''' Bruno Afonso e Frederico Martins  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Autor:''' Bruno Afonso e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Frederico Martins&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016, pp. 31-32&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016, pp. 31-32&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== Resumo ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O artigo discute a importância do jogo do pau como uma habilidade essencial no passado em Portugal, especialmente nas áreas rurais do Minho e Trás-os-Montes. Antigamente, as pessoas precisavam saber se defender de ladrões e animais selvagens, assim como lutar contra indivíduos de outras aldeias. O jogo do pau era uma arte marcial portuguesa que se desenvolveu ao longo dos séculos e envolvia o uso de um pau como arma.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Os autores mencionam que no passado, carregar um pau fazia parte da indumentária do homem do campo, servindo como apoio nas deslocações e como arma quando necessário. O pau utilizado no jogo do pau era uma vara com cerca de 1,50 cm a 1,60 cm de comprimento, com uma ponta mais grossa do que a outra. Diferentes tipos de madeira eram usados, como marmeleiro, freixo, carvalho, castanho e lódão.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O jogo do pau tinha raízes antigas, mas poucos registros históricos são encontrados. No entanto, existem referências a essa prática ao longo da história portuguesa, como nas lutas dos &quot;caceteiros&quot; do rei D. Miguel durante a Guerra Civil Portuguesa em 1828. Durante as invasões francesas, os camponeses do norte que dominavam o jogo do pau desempenharam um papel importante nas guerrilhas contra os invasores.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O artigo também destaca a relação do jogo do pau com a literatura portuguesa. Autores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco e Eça de Queirós escreveram sobre o jogo do pau em seus romances, retratando-o como uma parte importante da cultura e identidade portuguesa.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Além disso, o texto aborda a forma como o jogo do pau era treinado na época. Os jogadores se enfrentavam em lutas reais contra pessoas de outras aldeias, desenvolvendo suas técnicas de jogo. Esses treinos eram arriscados e muitas vezes envolviam desafios de lutar contra vários oponentes ao mesmo tempo. O jogo do pau também era demonstrado em feiras e romarias, onde os melhores lutadores mostravam suas habilidades e consolidavam seu prestígio.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O jogo do pau estava ligado aos conceitos de honra e justiça. Atacar traiçoeiramente pelas costas ou atacar alguém desarmado era considerado uma violação da honra. O jogo do pau era uma forma de resolver disputas e manter a ordem, e era visto como uma expressão de coragem e habilidade.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O artigo oferece um vislumbre fascinante da importância do jogo do pau na cultura e na sociedade portuguesa até o início do século XX. Era uma habilidade essencial para a sobrevivência e uma parte integral da vida das pessoas nessas regiões rurais.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Artigo ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Artigo ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11141&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: /* Artigo */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11141&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T20:29:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Artigo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 20h29min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l29&quot;&gt;Linha 29:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 29:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sendo o jogo do pau uma arte essencialmente rural, quem sabia lutar não sabia ler nem escrever. O conhecimento passava pelo treino e pela prática, pela necessidade. Muitos mestres viviam exclusivamente do ensino, cavalgando de aldeia em aldeia, de região em região. Para prolongarem os dias das lições guardavam para si certas técnicas, certos segredos, de forma a terem sempre mais alguma coisa a ensinar, num dia diferente. Mas se estivessem numa freguesia diferente da sua, os mestres escondiam o seu conhecimento, dando assim vantagem à sua aldeia em caso de confronto. Existia uma tradição oral na troca de informações, mas não havia notas nem manuais. Tudo isto ajudou a que muito se perdesse. Neste sentido, o séc. XIX e início do séc. XX foram gloriosos, com escritores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco, Eça de Queirós, etc., a escreverem sobre o assunto e a incluírem o jogo do pau nos seus romances. ''&amp;quot;Camilo de Noronha, que, já neste século foi notável como toureiro e varredor de feiras. A sua destreza no jogo de pau era tal, que chegava a um arraial, apeava e destroçava a multidão, atirando homem por terra como uma criança que derrota um regimento de soldadinhos de chumbo.&amp;quot;'' (O Conde d'Abranhos - Eça de Queirós 1925)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sendo o jogo do pau uma arte essencialmente rural, quem sabia lutar não sabia ler nem escrever. O conhecimento passava pelo treino e pela prática, pela necessidade. Muitos mestres viviam exclusivamente do ensino, cavalgando de aldeia em aldeia, de região em região. Para prolongarem os dias das lições guardavam para si certas técnicas, certos segredos, de forma a terem sempre mais alguma coisa a ensinar, num dia diferente. Mas se estivessem numa freguesia diferente da sua, os mestres escondiam o seu conhecimento, dando assim vantagem à sua aldeia em caso de confronto. Existia uma tradição oral na troca de informações, mas não havia notas nem manuais. Tudo isto ajudou a que muito se perdesse. Neste sentido, o séc. XIX e início do séc. XX foram gloriosos, com escritores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco, Eça de Queirós, etc., a escreverem sobre o assunto e a incluírem o jogo do pau nos seus romances. ''&amp;quot;Camilo de Noronha, que, já neste século foi notável como toureiro e varredor de feiras. A sua destreza no jogo de pau era tal, que chegava a um arraial, apeava e destroçava a multidão, atirando homem por terra como uma criança que derrota um regimento de soldadinhos de chumbo.&amp;quot;'' (O Conde d'Abranhos - Eça de Queirós 1925)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;TREINAR A SÉRIO&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;TREINAR A SÉRIO&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A única forma que tinham de treinar era jogando a sério, contra pessoas de outras aldeias, pessoas com outra arte, com técnicas diferentes. ''&amp;quot;Já os antigos diziam que pancada à perna não faz mossa, não mata. Pancada na cabeça já é outra coisa.&amp;quot;'' Uma vez, num almoço com o mestre [[Nuno Russo]], ouvi a história do que se fazia para treinar contra outra gente. O jogador ia de cavalo até uma aldeia vizinha e dava 2 tostões a um moço para lhe guardar o cavalo à saída da aldeia. Então o homem ia a pé até uma tasca, bebia uns copos de vinho tinto e arranjava uma discussão com alguém. Na meio das palavras erguia o varapau e iniciava a luta. Estes combates eram geralmente levados em desvantagem numérica, onde um homem lutava contra vários ao mesmo tempo. Quando o cerco apertava demasiado ou quando o homem se cansava, ele dava uma pirueta com umas varrimentas para o lado, abrindo um buraco no meio do cerco, e fugia na direcção do cavalo. Eram treinos arriscados. Punham a sua vida em perigo. Mas não havia outra forma de o fazer. Muitas vezes, membros de aldeias rivais apareciam nas festas já com a intenção de combater. As lutas comecavam à minima provocação, ao mais pequeno pretexto. Eram lutas campais épicas. O som dos paus a cruzar o ar, a poeira levantada, os gritos das mulheres, o sangue e o vinho derramados. Destas batalhas ferozes resultavam sempre mortos&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A única forma que tinham de treinar era jogando a sério, contra pessoas de outras aldeias, pessoas com outra arte, com técnicas diferentes. ''&amp;quot;Já os antigos diziam que pancada à perna não faz mossa, não mata. Pancada na cabeça já é outra coisa.&amp;quot;'' Uma vez, num almoço com o mestre [[Nuno Russo]], ouvi a história do que se fazia para treinar contra outra gente. O jogador ia de cavalo até uma aldeia vizinha e dava 2 tostões a um moço para lhe guardar o cavalo à saída da aldeia. Então o homem ia a pé até uma tasca, bebia uns copos de vinho tinto e arranjava uma discussão com alguém. Na meio das palavras erguia o varapau e iniciava a luta. Estes combates eram geralmente levados em desvantagem numérica, onde um homem lutava contra vários ao mesmo tempo. Quando o cerco apertava demasiado ou quando o homem se cansava, ele dava uma pirueta com umas varrimentas para o lado, abrindo um buraco no meio do cerco, e fugia na direcção do cavalo. Eram treinos arriscados. Punham a sua vida em perigo. Mas não havia outra forma de o fazer. Muitas vezes, membros de aldeias rivais apareciam nas festas já com a intenção de combater. As lutas comecavam à minima provocação, ao mais pequeno pretexto. Eram lutas campais épicas. O som dos paus a cruzar o ar, a poeira levantada, os gritos das mulheres, o sangue e o vinho derramados. Destas batalhas ferozes resultavam sempre mortos&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l41&quot;&gt;Linha 41:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 41:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Na época, por vezes também se faziam demonstrações e pequenos torneios, mas o que começava como brincadeira como jogo de demonstração, rapidamente se transformava num combate a sério, duro e violento. Na sua origem estava o ego e o amor-proprio, especialmente tendo público a observar. Não era raro haver 'esperas' para desforras nos caminhos de regresso. ''Uma axioma conhecido por experiência desses jogadores rurais, é que era sempre perigoso dois homens brincarem a jogar o pau, porque ninguém gosta de perder, sobretudo havendo assistência.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Na época, por vezes também se faziam demonstrações e pequenos torneios, mas o que começava como brincadeira como jogo de demonstração, rapidamente se transformava num combate a sério, duro e violento. Na sua origem estava o ego e o amor-proprio, especialmente tendo público a observar. Não era raro haver 'esperas' para desforras nos caminhos de regresso. ''Uma axioma conhecido por experiência desses jogadores rurais, é que era sempre perigoso dois homens brincarem a jogar o pau, porque ninguém gosta de perder, sobretudo havendo assistência.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;FEIRAS E ROMARIAS&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;FEIRAS E ROMARIAS&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Nas feiras e romarias os melhores Lutadores (puxadores) mostravam a sua arte varrendo a feira. Intocáveis, rodopiavam o varapau pela feira, partindo varas e cabeças dos valentes que se tentassem opor. Era a forma de consolidarem o seu prestígio como grandes jogadores, andando à pancadaria, provocando duelos, lutando contra outros jogadores igualmente habeis e valentes, mostrando à terra que continuavam bons puxadores. ''Ora, senhores./Fui eu só contra trinta/E cá só com o meu cajado/Pois senhores dei-the tantas/Que os levou o diabo./E elles todos armados/De Fouces e de forcados./Mas assim que se viram/Com as cabeças rachadas/E os hombros deslocados/fugiram todos/Que os ferou os diabos.'' (Joaquim Maria da Costa, 1890)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Nas feiras e romarias os melhores Lutadores (puxadores) mostravam a sua arte varrendo a feira. Intocáveis, rodopiavam o varapau pela feira, partindo varas e cabeças dos valentes que se tentassem opor. Era a forma de consolidarem o seu prestígio como grandes jogadores, andando à pancadaria, provocando duelos, lutando contra outros jogadores igualmente habeis e valentes, mostrando à terra que continuavam bons puxadores. ''Ora, senhores./Fui eu só contra trinta/E cá só com o meu cajado/Pois senhores dei-the tantas/Que os levou o diabo./E elles todos armados/De Fouces e de forcados./Mas assim que se viram/Com as cabeças rachadas/E os hombros deslocados/fugiram todos/Que os ferou os diabos.'' (Joaquim Maria da Costa, 1890)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Percorriam regiões inteiras a lutar e a marcar território. Existia uma aura heróica que rodeava estes puxadores. Muitas histórias se&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Percorriam regiões inteiras a lutar e a marcar território. Existia uma aura heróica que rodeava estes puxadores. Muitas histórias se&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;contavam sobre as suas proezas e façanhas. No livro do [[Livro: O Malhadinhas|Malhadinhas]]. Aquilino Ribeiro escreve  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;contavam sobre as suas proezas e façanhas. No livro do [[Livro: O Malhadinhas|Malhadinhas]]. Aquilino Ribeiro escreve &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sobre Chico Pedreiro, de Ermesinde, que parava com o pau as pedras que dois homens the atiravam. Ou o Carvalho, um grande jogador do Porto, que numa feira&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;em Aveiro Lutou bem contra um grande grupo que o atacava — até que tropeçou e caiu ao chão. ''“[...] nessa altura a melhor jogador dos adversarios saltou para o seu lado, pronto a defendê-lo, dizendo aos seus companheiros que quem pretendesse bater no valente caído tinha que ter primeiro consigo.&amp;quot;'' ([[Livro: O Jogo do Pau em Portugal: processos de mudança|O jogo do pau em Portugal]]&amp;quot; - Ernesto Veiga de Oliveira)&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O jogo do pau está inteiramente ligado com os conceitos de honra e justiça. Fafe é famosa pela sua justiça popular a justiça do pau, do cacete. Ainda nos dias de hoje mantém vivo o lema de que &quot;Em Fate ninguém fante&quot;.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''Era a honra que impedia que se atacasse alguém traçoeiramente, pelas costas; era, ainda, a honra que proibia atacar alguém que não empunhasse um pau.'' ([[Doc: Notas para a história da violência rural, em Portugal, na segunda metade do século XLX|Violência rural em Portugal na segunda metade do século XIX]] - Irene Vaquinhas)&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''DECLÍNIO DO JOGO DO PAU'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O inicio do séc. XX foi o apogeu da prática do logo do pau por toda a extensão do território português. Durante séculos foi uma arte de combate essencial na vida rural do norte de Portugal, onde o seu uso estava intrinsecamente ligado com a estrutura da vida rural. Mas a procura de uma vida melhor fora das aldeias levou a uma crescente migração de pessoas do Minho e Trás-os-Montes para as zonas urbanas, mais a sul do pais. Desta forma o jogo do pau chegou às cidades, onde foi aceite por desportistas, por burgueses e fidalgos. Assim se transformou o jogo-combate, ou jogo-rural, em desporto, em esgrima desportiva. Foram criados grupos do Porto a Portimão, um pouco por todo o país.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Criaram-se manuais com regras, técnicas, descrições de golpes e contra-ataques, com fotos e ilustrações, e um pouco de história. Havia torneios e eventos.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&amp;quot;Dr. João Moura Pinheiro Arnaldo Ressano Garcia, em 26 de Março de 1907, fizeram no Coliserne um assalto memorável, luta rija.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;tendo intervindo a autoridade. Foram pelo Infante D. Afonso chamados ao seu camarote, conjuntamnete com o seu mestre, [[Artur dos Santos]]. Ai foram felicitados e abraçados.&amp;quot;''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Mas hoje em dia está quase extinto. Já não se pratica na rua, já não se conta histórias nos cafés. Já não se conhecem os heróis e os seus feitos. O jogo caiu no esquecimento do povo. Tenta-se agora, entre os grupos existentes e os seus praticantes, lutar pela sua memória e preservação. Ainda assim, apesar do jogo ter saído da vida quotidiana portuguesa, séculos de história, de batalhas e de cultura, não se apagaram totalmente. Podemos ainda encontrar o jogo do pau no léxico e em expressões populares portuguesas. Alguns exemplos como:&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;quot;Poe-te a pau!&amp;quot; &amp;quot;Andar à paulada&amp;quot;, &amp;quot;Porrada&amp;quot;, &amp;quot;Bordoada&amp;quot;, &amp;quot;Dar cabo do canastro, &amp;quot;Levar com o pau de marmeleiro&amp;quot;, &amp;quot;Varrer a feira&amp;quot;, &amp;quot;Metido num sarilho&amp;quot;, continuam a ser de uso comum assim como na giria desportiva o uso de expressões como &amp;quot;Caceteiro&amp;quot;, &amp;quot;Estás a dar muito pau!...&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''PROIBICAO DOS PAUS NAS FEIRAS'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O declinio do jogo do pau foi progressivo a partir do final sec. XIX. A emigração para outros paises e a migração para as grandes cidades, foram algumas das razões. Longe do norte, fora do seu meio natural, não havia razão para os homens jogarem ao pau ou para as crianças o aprenderem. A aquisição de armas de fogo também se tornou mais fácil, tornando o uso do pau mais obsoleto. Mas ainda no norte, com a formação de autoridades policiais no meio rural, foi iniciada a proibição do uso de varapaus, acelerando o seu dedinio.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''É rara a romaria em que não haja alguma briga, de a força pública, chamada - cabos de polícia – não chega quase nunca a pacificar. Vale mais a autoridade de um cavaleiro, ou de uma pessoa estimada daquele povo do que trinta cabos de policia armados de quanta força lhes pode dar o codigo administrativo. Nunca os lavradores em desordem se voltaram contra o homem sério, que os foi aquietar mas contra os cabos&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;isso são todos.&amp;quot;'' ([[Livro: Roberto Valença - romance|Roberto Valença - Romance]] - Antonio Augusto Teixeira de Vasconcelos, 1848)&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Quando os combates eram a matar, usava-se na ponta do pau uma lâmina (ou choupa). Essa ponta estava coberta com uma protecção de metal que logo se retirava assim que o combate começava. Por vezes, em vez da choupa usava-se uma foice (que também era usada para cortar silvas e ervas daninhas).&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''Nenhuma pessoa poderá usar de pau ferrado no pé ou ponta, sob pena de the poder ser retirado por qualquer cabo de policia, official de diligencias ou zelador e pagará a multa de 200 reis, para as despeza do Concelho.'' ([[Livro: Posturas da Camara Municipal do Concelho de Cambra|Posturas da Câmara Municipal do Concelho de Cambra, feitos em sessão de 6 de novembro de 1852]])&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''ACTUALMENTE'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Actualmente o jogo do pau já só existe como desporto ou como arte de demonstração. Em competição mundial contra vietnamitas, japoneses, chineses, ingleses, franceses - o jogo com pau tem-se mostrado imbatível.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;É uma arte de combate extremamente eficaz – sem desperdícios de energia, sem teatro, sem floreados. Serve para se defender o corpo, para sobreviver – mas quando se ataca serve para partir braços, pernas, dentes, costelas, cabeças. Serve para ser eficaz.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Hoje em dia não é necessario saber jogo do pau, como noutros tempos. Mas é importante mantermos a sua memoria, pois esquecermo-nos do jogo do pau e também esquecermo-nos da nossa história, da nossa cultura, das nossas tradicões, e de um tempo onde a comunidade tinha&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;voz, onde a justiça podia ser feita pela própria mão. O passado só tem importância se for lembrado.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Nas palavras de Ernesto Veiga de Oliveira: ''&amp;quot;Com o desaparecimento do jogo do pau, perde-se não só uma tecnica de combate extremamente original e adequada, mas também o que resta desse clima heróico [...] que ele ajudava a modelar, numa sociedade já totalmente domesticada&amp;quot;. &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|-&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11140&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: /* Artigo */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11140&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T19:45:32Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Artigo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 19h45min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot;&gt;Linha 12:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 12:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Até ao início do séc. XX era essencial saber &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/del&gt;jogo do pau&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/del&gt;. Era uma questão de sobrevivência, de vida ou de morte. Sem guardas nem policias, as pessoas no interior do país tinham de se conseguir defender de ladrões e animais selvagens, viajando de freguesia em freguesia, entre serras e montes, assim como nas lutas e confrontos pessoais com gentes de outras aldeias. O jogo do pau é uma arte marcial portuguesa que durante séculos se desenvolveu essencialmente no norte de Portugal, nas zonas rurais do Minho e Trás-os-Montes, e um pouco pelo sul da Galiza. Eram outros tempos. No livro &amp;quot;[[Livro: A arte do Jogo do Pau|A Arte do jogo do pau]]&amp;quot;, de 1886, Joaquim António Ferreira escreve: ''&amp;quot;Quando de noite me retirar dalguma casa, darei, á sahida da porta, uma pancada forte na soleira, sempre coberto com o meu pau para evitar alguma traição.&amp;quot; &amp;quot;Quando tambem de noite, fôr bater a qualquer casa, pegarei no meu chapéo e põl-o-hei na ponta do meu pau; e, assim que se me abrira porta, darei uma passada forte, e ao mesmo tempo mette-rei o pau adiante com o chapéo em cinza; se casualmente vier alguma pancada, apanha-la-ha o chapéo e não a minha cabeça.&amp;quot;'' Podemos aqui ver como seria viver na época. Com o perigo latente, sempre presente. No norte de Portugal um homem nunca saía de casa sem levar o seu pau. ''&amp;quot;Vivia-se num estado em que as agressões e os ataques eram sempre de recear.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Até ao início do séc. XX era essencial saber jogo do pau. Era uma questão de sobrevivência, de vida ou de morte. Sem guardas nem policias, as pessoas no interior do país tinham de se conseguir defender de ladrões e animais selvagens, viajando de freguesia em freguesia, entre serras e montes, assim como nas lutas e confrontos pessoais com gentes de outras aldeias. O jogo do pau é uma arte marcial portuguesa que durante séculos se desenvolveu essencialmente no norte de Portugal, nas zonas rurais do Minho e Trás-os-Montes, e um pouco pelo sul da Galiza. Eram outros tempos. No livro &amp;quot;[[Livro: A arte do Jogo do Pau|A Arte do jogo do pau]]&amp;quot;, de 1886, Joaquim António Ferreira escreve: ''&amp;quot;Quando de noite me retirar dalguma casa, darei, á sahida da porta, uma pancada forte na soleira, sempre coberto com o meu pau para evitar alguma traição.&amp;quot; &amp;quot;Quando tambem de noite, fôr bater a qualquer casa, pegarei no meu chapéo e põl-o-hei na ponta do meu pau; e, assim que se me abrira porta, darei uma passada forte, e ao mesmo tempo mette-rei o pau adiante com o chapéo em cinza; se casualmente vier alguma pancada, apanha-la-ha o chapéo e não a minha cabeça.&amp;quot;'' Podemos aqui ver como seria viver na época. Com o perigo latente, sempre presente. No norte de Portugal um homem nunca saía de casa sem levar o seu pau. ''&amp;quot;Vivia-se num estado em que as agressões e os ataques eram sempre de recear.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l19&quot;&gt;Linha 19:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 19:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Como o nome indica, no jogo do pau a arma usada é um pau. Uma vara com um comprimento entre 1,50cm e 1,60cm, com uma ponta mais grossa do que a outra. As madeiras mais comuns eram o marmeleiro, freixo, carvalho, castanho e lódão — sendo que a favorita é o lódão, pela sua resistência e flexibilidade. ''&amp;quot;O rapaz tinha-se por moço quando arranjava o seu varapau e ia de ronda com os outros; era assim como ser armado cavaleiro.&amp;quot;'' Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário. Podemos supor que o manejo do pau, o seu uso e aperfeiçoamento como arma de combate, foi um desenvolvimento natural contra os perigos que o rodeavam. O varapau sempre acompanhava o homem. Se o homem ia a pé, o pau ia na mão. Se ia de cavalo, o pau transportava-se debaixo de uma perna, pronto para ser usa-do. O varapau ''&amp;quot;só se largava de mão enquanto o moço conversava com a sua moça na lareira da casa desta, então o pau ficava à porta, para indicar aos outros que nada tinham que fazer ali.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Como o nome indica, no jogo do pau a arma usada é um pau. Uma vara com um comprimento entre 1,50cm e 1,60cm, com uma ponta mais grossa do que a outra. As madeiras mais comuns eram o marmeleiro, freixo, carvalho, castanho e lódão — sendo que a favorita é o lódão, pela sua resistência e flexibilidade. ''&amp;quot;O rapaz tinha-se por moço quando arranjava o seu varapau e ia de ronda com os outros; era assim como ser armado cavaleiro.&amp;quot;'' Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário. Podemos supor que o manejo &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; &lt;/ins&gt;do pau, o seu uso e aperfeiçoamento como arma de combate, foi um desenvolvimento natural contra os perigos que o rodeavam. O varapau sempre acompanhava o homem. Se o homem ia a pé, o pau ia na mão. Se ia de cavalo, o pau transportava-se debaixo de uma perna, pronto para ser usa-do. O varapau ''&amp;quot;só se largava de mão enquanto o moço conversava com a sua moça na lareira da casa desta, então o pau ficava à porta, para indicar aos outros que nada tinham que fazer ali.&amp;quot;''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''HISTÓRIA'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''HISTÓRIA'''&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O jogo do pau reinou em Portugal durante séculos, mas os registos antigos são poucos e vagos, mas sempre presentes na história portuguesa. Em 1438, o rei D. Duarte I escreveu &amp;quot;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;En-sinança &lt;/del&gt;de Bem Cavalgar Toda Sela&amp;quot;, um dos registos mais &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;an-tigos &lt;/del&gt;que se encontra com a técnica usada no jogo do pau. Os 'caceteiros' do rei D. Miguel durante a Guerra Civil &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Portugue-sa &lt;/del&gt;(Guerra Miguelista ou Guerra dos Dois Irmãos), em 1828, eram jogadores do pau. Mas eram &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ho-mens &lt;/del&gt;pagos para bater noutros homens por motivos políticos, a troco de dinheiro. &amp;quot;Batiam em gente geralmente indefesa, com o objectivo de causar terror e calar os opositores de quem lhes &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;paga-va&lt;/del&gt;.&amp;quot; Diziam que um &amp;quot;caceteiro&amp;quot; dá cacetadas, não joga ao pau. Durante as invasões francesas em Portugal, as guerrilhas do norte, esses camponeses &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;norte-nhos&lt;/del&gt;, guerreiros de foices e vara-paus na mão, tiveram um papel muito importante na vitória &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;por-tuguesa&lt;/del&gt;. &amp;quot;Adeus, meu Napoleão,&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1 &lt;/del&gt;Que é quasi &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;nzeia&lt;/del&gt;-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;noitedAchaste &lt;/del&gt;em Portugal/Quem te désse &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;mui-to &lt;/del&gt;açoite&amp;quot; — Raul Brandão Em 1916 Portugal entrou na Primeira Grande Guerra. Muitos homens minhotos e transmontanos &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;fo-ram &lt;/del&gt;enviados para a guerra das trincheiras, e com eles foi a arte do jogo do pau. Era uma &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;vanta-gem &lt;/del&gt;grande. Deram-se bem no manejo da baioneta e na luta das trincheiras, corpo a corpo. &amp;quot;O sargento Américo Pelotas, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;co-mandando &lt;/del&gt;em Lacouture, uma patrulha de reconhecimento, vé cair todos os seus homens ceifados pelas metralhadoras; fica só ele, de pé, defendendo-se de seis alemães que o atacam à baioneta; destro jogador de pau, varre-os, como numa feira; quatro mordem a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ter-ra&lt;/del&gt;; dois fogem; e quando o valente regressa à trincheira, vitorioso, o tiro certeiro de um sniper prostra&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;-&lt;/del&gt;-o para sempre.&amp;quot; (O &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;heroismo&lt;/del&gt;, a elegância, o amor - O Mosteiro da Batalha - Júlio Dantas, 1923) &amp;quot;Um exército? Mas ele não &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;preci-&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O jogo do pau reinou em Portugal durante séculos, mas os registos antigos são poucos e vagos, mas sempre presentes na história portuguesa. Em 1438, o rei D. Duarte I escreveu &amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Livro: Livro da ensinança de bem cavalgar toda sela|Ensinança &lt;/ins&gt;de Bem Cavalgar Toda Sela&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;&amp;quot;, um dos registos mais &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;antigos &lt;/ins&gt;que se encontra com a técnica usada no jogo do pau. Os 'caceteiros' do rei D. Miguel durante a Guerra Civil &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Portuguesa &lt;/ins&gt;(Guerra Miguelista ou Guerra dos Dois Irmãos), em 1828, eram jogadores do pau. Mas eram &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;homens &lt;/ins&gt;pagos para bater noutros homens por motivos políticos, a troco de dinheiro. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;Batiam em gente geralmente indefesa, com o objectivo de causar terror e calar os opositores de quem lhes &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pagava&lt;/ins&gt;.&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;Diziam que um &amp;quot;caceteiro&amp;quot; dá cacetadas, não joga ao pau. Durante as invasões francesas em Portugal, as guerrilhas do norte, esses camponeses &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;nortenhos&lt;/ins&gt;, guerreiros de foices e vara-paus na mão, tiveram um papel muito importante na vitória &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;portuguesa&lt;/ins&gt;. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;Adeus, meu Napoleão,&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;/ &lt;/ins&gt;Que é quasi &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;meia&lt;/ins&gt;-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;noite/Achaste &lt;/ins&gt;em Portugal/Quem te désse &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;muito &lt;/ins&gt;açoite&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;— Raul Brandão Em 1916 Portugal entrou na Primeira Grande Guerra. Muitos homens minhotos e transmontanos &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;foram &lt;/ins&gt;enviados para a guerra das trincheiras, e com eles foi a arte do jogo do pau. Era uma &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;vantagem &lt;/ins&gt;grande. Deram-se bem no manejo da baioneta e na luta das trincheiras, corpo a corpo. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;O sargento Américo Pelotas, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;comandando &lt;/ins&gt;em Lacouture, uma patrulha de reconhecimento, vé cair todos os seus homens ceifados pelas metralhadoras; fica só ele, de pé, defendendo-se de seis alemães que o atacam à baioneta; destro jogador de pau, varre-os, como numa feira; quatro mordem a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;terra&lt;/ins&gt;; dois fogem; e quando o valente regressa à trincheira, vitorioso, o tiro certeiro de um sniper prostra-o para sempre.&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;(O &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;heroísmo&lt;/ins&gt;, a elegância, o amor - O Mosteiro da Batalha - Júlio Dantas, 1923) &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;Um exército? Mas ele não &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;precisa &lt;/ins&gt;de um exército além do vara-pau, do burro e do cão. O varapau varre uma feira, tão eficazmente como um canhão krupp&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;(As &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Alegres Canções &lt;/ins&gt;do Norte — Alberto Pimentel)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sa &lt;/del&gt;de um exército além do vara-pau, do burro e do cão. O varapau varre uma feira, tão eficazmente como um canhão krupp&amp;quot; (As &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ale-gres Cançáes &lt;/del&gt;do Norte — Alberto Pimentel)  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ESCRITORES E CONTOS Sendo o jogo do pau uma arte essencialmente rural, quem sabia lutar não sabia ler nem escrever. O conhecimento passava pelo treino e pela prática, pela &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;neces-sidade&lt;/del&gt;. Muitos mestres viviam exclusivamente do ensino, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;caval-gando &lt;/del&gt;de aldeia em aldeia, de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;re-gião &lt;/del&gt;em região. Para prolongarem os dias das &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;liçáes &lt;/del&gt;guardavam para si certas técnicas, certos segredos, de forma a terem sempre mais &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;al-guma &lt;/del&gt;coisa a ensinar, num dia &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;di-ferente&lt;/del&gt;. Mas se estivessem numa freguesia diferente da sua, os mestres escondiam o seu &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;conhe-cimento&lt;/del&gt;, dando assim vantagem à sua aldeia em caso de confronto. Existia uma tradição oral na &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;tro-ca &lt;/del&gt;de informações, mas não &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ha-via &lt;/del&gt;notas nem manuais. Tudo isto ajudou a que muito se &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;per-desse&lt;/del&gt;. Neste sentido, o séc. XIX e início do séc. XX foram &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;glo-riosos&lt;/del&gt;, com escritores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco, Eça de Queirós, etc., a escreverem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;so-bre &lt;/del&gt;o assunto e a incluírem o jogo do pau nos seus romances. &amp;quot; Camilo de Noronha, que, já neste século foi notável como toureiro e varredor de feiras. A sua destreza no &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;fogo &lt;/del&gt;de pau era tal, que &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;che-gava &lt;/del&gt;a um arraial, apeava e &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;des-troçava &lt;/del&gt;a multidão, atirando &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ho-mem &lt;/del&gt;por terra como uma criança que derrota um regimento de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sol-dadinhos &lt;/del&gt;de chumbo.&amp;quot; (O Conde d'Abranhos- Eça de Queirós 1925) TREINAR A SÉRIO&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;. &lt;/del&gt;A única forma que tinham de treinar era jogando a sério, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;con-tra &lt;/del&gt;pessoas de outras aldeias, pessoas com outra arte, com técnicas diferentes. &amp;quot;Já os &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;anti-gos &lt;/del&gt;diziam que pancada à perna não faz mossa, não mata. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Pan-cada &lt;/del&gt;na cabeça já é outra coisa.&amp;quot; Uma vez, num almoço com o mestre Nuno Russo, ouvi a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;his-tória &lt;/del&gt;do que se fazia para treinar contra outra gente. O jogador ia de cavalo até uma aldeia &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;vizi-nha &lt;/del&gt;e dava 2 tostões a um &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;MOÇO &lt;/del&gt;para lhe guardar o cavalo à &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;saí-da &lt;/del&gt;da aldeia. Então o homem ia a pé até uma tasca, bebia uns copos de vinho tinto e &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;arranja-va &lt;/del&gt;uma discussão com alguém. Na meio das palavras erguia o varapau e iniciava a luta. Estes combates eram geralmente &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;le-vados &lt;/del&gt;em desvantagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;numé-rica&lt;/del&gt;, onde um homem lutava contra vários ao mesmo tempo. Quando &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;oceano &lt;/del&gt;apertava &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;de-masiado &lt;/del&gt;ou quando o homem se cansava, ele dava uma &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pi-rueta &lt;/del&gt;com umas varrimentas para o lado, abrindo um &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;bu-raco &lt;/del&gt;no meio do cerco, e &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;fu-gia &lt;/del&gt;na direcção do cavalo. Eram treinos arriscados. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Pu-nham &lt;/del&gt;a sua vida em perigo. Mas não havia outra forma de o fazer. Muitas vezes, membros de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;al-deias &lt;/del&gt;rivais apareciam nas festas  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;ESCRITORES E CONTOS&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sendo o jogo do pau uma arte essencialmente rural, quem sabia lutar não sabia ler nem escrever. O conhecimento passava pelo treino e pela prática, pela &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;necessidade&lt;/ins&gt;. Muitos mestres viviam exclusivamente do ensino, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;cavalgando &lt;/ins&gt;de aldeia em aldeia, de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;região &lt;/ins&gt;em região. Para prolongarem os dias das &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;lições &lt;/ins&gt;guardavam para si certas técnicas, certos segredos, de forma a terem sempre mais &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;alguma &lt;/ins&gt;coisa a ensinar, num dia &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;diferente&lt;/ins&gt;. Mas se estivessem numa freguesia diferente da sua, os mestres escondiam o seu &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;conhecimento&lt;/ins&gt;, dando assim vantagem à sua aldeia em caso de confronto. Existia uma tradição oral na &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;troca &lt;/ins&gt;de informações, mas não &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;havia &lt;/ins&gt;notas nem manuais. Tudo isto ajudou a que muito se &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;perdesse&lt;/ins&gt;. Neste sentido, o séc. XIX e início do séc. XX foram &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;gloriosos&lt;/ins&gt;, com escritores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco, Eça de Queirós, etc., a escreverem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sobre &lt;/ins&gt;o assunto e a incluírem o jogo do pau nos seus romances. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;Camilo de Noronha, que, já neste século foi notável como toureiro e varredor de feiras. A sua destreza no &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;jogo &lt;/ins&gt;de pau era tal, que &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;chegava &lt;/ins&gt;a um arraial, apeava e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;destroçava &lt;/ins&gt;a multidão, atirando &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;homem &lt;/ins&gt;por terra como uma criança que derrota um regimento de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;soldadinhos &lt;/ins&gt;de chumbo.&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;(O Conde d'Abranhos - Eça de Queirós 1925)&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;TREINAR A SÉRIO&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A única forma que tinham de treinar era jogando a sério, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;contra &lt;/ins&gt;pessoas de outras aldeias, pessoas com outra arte, com técnicas diferentes. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;''&lt;/ins&gt;&amp;quot;Já os &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;antigos &lt;/ins&gt;diziam que pancada à perna não faz mossa, não mata. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Pancada &lt;/ins&gt;na cabeça já é outra coisa.&amp;quot;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'' &lt;/ins&gt;Uma vez, num almoço com o mestre &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Nuno Russo&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, ouvi a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;história &lt;/ins&gt;do que se fazia para treinar contra outra gente. O jogador ia de cavalo até uma aldeia &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;vizinha &lt;/ins&gt;e dava 2 tostões a um &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;moço &lt;/ins&gt;para lhe guardar o cavalo à &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;saída &lt;/ins&gt;da aldeia. Então o homem ia a pé até uma tasca, bebia uns copos de vinho tinto e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;arranjava &lt;/ins&gt;uma discussão com alguém. Na meio das palavras erguia o varapau e iniciava a luta. Estes combates eram geralmente &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;levados &lt;/ins&gt;em desvantagem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;numérica&lt;/ins&gt;, onde um homem lutava contra vários ao mesmo tempo. Quando &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;o cerco &lt;/ins&gt;apertava &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;demasiado &lt;/ins&gt;ou quando o homem se cansava, ele dava uma &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pirueta &lt;/ins&gt;com umas varrimentas para o lado, abrindo um &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;buraco &lt;/ins&gt;no meio do cerco, e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;fugia &lt;/ins&gt;na direcção do cavalo. Eram treinos arriscados. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Punham &lt;/ins&gt;a sua vida em perigo. Mas não havia outra forma de o fazer. Muitas vezes, membros de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;aldeias &lt;/ins&gt;rivais apareciam nas festas &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;já com a intenção de combater. As lutas comecavam à minima provocação, ao mais pequeno pretexto. Eram lutas campais épicas. O som dos paus a cruzar o ar, a poeira levantada, os gritos das mulheres, o sangue e o vinho derramados. Destas batalhas ferozes resultavam sempre mortos&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;e feridos. Na base das lutas estava a rivalidade entre pessoas e aldeias, ou a disputa de terras, trocos mal contados, amores perdidos, e, claro, a paixão pelo vinho.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Qualquer provocação, qualquer motivo, era justificação para iniciar uma luta. E era nas lutas que se desenvolvia a técnica de jogo. Muitos queriam mostrar o seu valor como lutadores queriam ser &amp;quot;o melhor dentro dos melhores&amp;quot;.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;No ensaio &amp;quot;[[Livro: O Jogo do Pau em Portugal: processos de mudança|O jogo do pau em Portugal]]&amp;quot;. Ernesto Veiga de Oliveira, escreve: ''&amp;quot;Em certas partes, havia gestos específicos de desafio: «riscar o campo», isto é, fazer no chão um risco com o pau e ditar uma cominação arrogante a que o atravessasse, ou, mais genericamente, passar arrastando o pau pela frente dos inimigos. &amp;quot;Muitas vezes, a simples comparência ou passagem do grupo adversario, sobretudo em território da frequência inimiga, era já a provocacão, noutros casos, a luta&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;era a resposta a qualquer intimacão injuriosa ou impertinente.&amp;quot;''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Na época, por vezes também se faziam demonstrações e pequenos torneios, mas o que começava como brincadeira como jogo de demonstração, rapidamente se transformava num combate a sério, duro e violento. Na sua origem estava o ego e o amor-proprio, especialmente tendo público a observar. Não era raro haver 'esperas' para desforras nos caminhos de regresso. ''Uma axioma conhecido por experiência desses jogadores rurais, é que era sempre perigoso dois homens brincarem a jogar o pau, porque ninguém gosta de perder, sobretudo havendo assistência.&amp;quot;''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;FEIRAS E ROMARIAS&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Nas feiras e romarias os melhores Lutadores (puxadores) mostravam a sua arte varrendo a feira. Intocáveis, rodopiavam o varapau pela feira, partindo varas e cabeças dos valentes que se tentassem opor. Era a forma de consolidarem o seu prestígio como grandes jogadores, andando à pancadaria, provocando duelos, lutando contra outros jogadores igualmente habeis e valentes, mostrando à terra que continuavam bons puxadores. ''Ora, senhores./Fui eu só contra trinta/E cá só com o meu cajado/Pois senhores dei-the tantas/Que os levou o diabo./E elles todos armados/De Fouces e de forcados./Mas assim que se viram/Com as cabeças rachadas/E os hombros deslocados/fugiram todos/Que os ferou os diabos.'' (Joaquim Maria da Costa, 1890)&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Percorriam regiões inteiras a lutar e a marcar território. Existia uma aura heróica que rodeava estes puxadores. Muitas histórias se&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;contavam sobre as suas proezas e façanhas. No livro do [[Livro: O Malhadinhas|Malhadinhas]]. Aquilino Ribeiro escreve &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11139&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: /* Sobre */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11139&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T19:03:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Sobre&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 19h03min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l4&quot;&gt;Linha 4:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 4:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Título:''' Jogo do Pau&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Título:''' Jogo do Pau&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Autor:''' Bruno Afonso e Frederico Martins  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Autor:''' Bruno Afonso e Frederico Martins  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, pp. 31-32&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Artigo ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Artigo ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11138&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: /* Artigo */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11138&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T19:02:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Artigo&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisão anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisão das 19h02min de 21 de maio de 2023&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l12&quot;&gt;Linha 12:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 12:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;|&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Até ao início do séc. XX era essencial saber '''jogo do pau'''. Era uma questão de sobrevivência, de vida ou de morte. Sem guardas nem policias, as pessoas no interior do país tinham de se conseguir defender de ladrões e animais selvagens, viajando de freguesia em freguesia, entre serras e montes, assim como nas lutas e confrontos pessoais com gentes de outras aldeias. O jogo do pau é uma arte marcial portuguesa que durante séculos se desenvolveu essencialmente no norte de Portugal, nas zonas rurais do Minho e Trás-os-Montes, e um pouco pelo sul da Galiza. Eram outros tempos. No livro &quot;[[Livro: A arte do Jogo do Pau|A Arte do jogo do pau]]&quot;, de 1886, Joaquim António Ferreira escreve: ''&quot;Quando de noite me retirar dalguma casa, darei, á sahida da porta, uma pancada forte na soleira, sempre coberto com o meu pau para evitar alguma traição.&quot; &quot;Quando tambem de noite, fôr bater a qualquer casa, pegarei no meu chapéo e põl-o-hei na ponta do meu pau; e, assim que se me abrira porta, darei uma passada forte, e ao mesmo tempo mette-rei o pau adiante com o chapéo em cinza; se casualmente vier alguma pancada, apanha-la-ha o chapéo e não a minha cabeça.&quot;'' Podemos aqui ver como seria viver na época. Com o perigo latente, sempre presente. No norte de Portugal um homem nunca saía de casa sem levar o seu pau. ''&quot;Vivia-se num estado em que as agressões e os ataques eram sempre de recear.&quot;''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''O VARAPAU'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Como o nome indica, no jogo do pau a arma usada é um pau. Uma vara com um comprimento entre 1,50cm e 1,60cm, com uma ponta mais grossa do que a outra. As madeiras mais comuns eram o marmeleiro, freixo, carvalho, castanho e lódão — sendo que a favorita é o lódão, pela sua resistência e flexibilidade. ''&quot;O rapaz tinha-se por moço quando arranjava o seu varapau e ia de ronda com os outros; era assim como ser armado cavaleiro.&quot;'' Na época, o pau, ou varapau, fazia parte da indumentária do homem do campo. Era usado como apoio nas deslocações, ou como arma quando necessário. Podemos supor que o manejo do pau, o seu uso e aperfeiçoamento como arma de combate, foi um desenvolvimento natural contra os perigos que o rodeavam. O varapau sempre acompanhava o homem. Se o homem ia a pé, o pau ia na mão. Se ia de cavalo, o pau transportava-se debaixo de uma perna, pronto para ser usa-do. O varapau ''&quot;só se largava de mão enquanto o moço conversava com a sua moça na lareira da casa desta, então o pau ficava à porta, para indicar aos outros que nada tinham que fazer ali.&quot;''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;'''HISTÓRIA'''&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O jogo do pau reinou em Portugal durante séculos, mas os registos antigos são poucos e vagos, mas sempre presentes na história portuguesa. Em 1438, o rei D. Duarte I escreveu &quot;En-sinança de Bem Cavalgar Toda Sela&quot;, um dos registos mais an-tigos que se encontra com a técnica usada no jogo do pau. Os 'caceteiros' do rei D. Miguel durante a Guerra Civil Portugue-sa (Guerra Miguelista ou Guerra dos Dois Irmãos), em 1828, eram jogadores do pau. Mas eram ho-mens pagos para bater noutros homens por motivos políticos, a troco de dinheiro. &quot;Batiam em gente geralmente indefesa, com o objectivo de causar terror e calar os opositores de quem lhes paga-va.&quot; Diziam que um &quot;caceteiro&quot; dá cacetadas, não joga ao pau. Durante as invasões francesas em Portugal, as guerrilhas do norte, esses camponeses norte-nhos, guerreiros de foices e vara-paus na mão, tiveram um papel muito importante na vitória por-tuguesa. &quot;Adeus, meu Napoleão,1 Que é quasi nzeia-noitedAchaste em Portugal/Quem te désse mui-to açoite&quot; — Raul Brandão Em 1916 Portugal entrou na Primeira Grande Guerra. Muitos homens minhotos e transmontanos fo-ram enviados para a guerra das trincheiras, e com eles foi a arte do jogo do pau. Era uma vanta-gem grande. Deram-se bem no manejo da baioneta e na luta das trincheiras, corpo a corpo. &quot;O sargento Américo Pelotas, co-mandando em Lacouture, uma patrulha de reconhecimento, vé cair todos os seus homens ceifados pelas metralhadoras; fica só ele, de pé, defendendo-se de seis alemães que o atacam à baioneta; destro jogador de pau, varre-os, como numa feira; quatro mordem a ter-ra; dois fogem; e quando o valente regressa à trincheira, vitorioso, o tiro certeiro de um sniper prostra--o para sempre.&quot; (O heroismo, a elegância, o amor - O Mosteiro da Batalha - Júlio Dantas, 1923) &quot;Um exército? Mas ele não preci-&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sa de um exército além do vara-pau, do burro e do cão. O varapau varre uma feira, tão eficazmente como um canhão krupp&quot; (As Ale-gres Cançáes do Norte — Alberto Pimentel) &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ESCRITORES E CONTOS Sendo o jogo do pau uma arte essencialmente rural, quem sabia lutar não sabia ler nem escrever. O conhecimento passava pelo treino e pela prática, pela neces-sidade. Muitos mestres viviam exclusivamente do ensino, caval-gando de aldeia em aldeia, de re-gião em região. Para prolongarem os dias das liçáes guardavam para si certas técnicas, certos segredos, de forma a terem sempre mais al-guma coisa a ensinar, num dia di-ferente. Mas se estivessem numa freguesia diferente da sua, os mestres escondiam o seu conhe-cimento, dando assim vantagem à sua aldeia em caso de confronto. Existia uma tradição oral na tro-ca de informações, mas não ha-via notas nem manuais. Tudo isto ajudou a que muito se per-desse. Neste sentido, o séc. XIX e início do séc. XX foram glo-riosos, com escritores como Aquilino Ribeiro, Miguel Torga, Camilo Castelo Branco, Eça de Queirós, etc., a escreverem so-bre o assunto e a incluírem o jogo do pau nos seus romances. &quot; Camilo de Noronha, que, já neste século foi notável como toureiro e varredor de feiras. A sua destreza no fogo de pau era tal, que che-gava a um arraial, apeava e des-troçava a multidão, atirando ho-mem por terra como uma criança que derrota um regimento de sol-dadinhos de chumbo.&quot; (O Conde d'Abranhos- Eça de Queirós 1925) TREINAR A SÉRIO. A única forma que tinham de treinar era jogando a sério, con-tra pessoas de outras aldeias, pessoas com outra arte, com técnicas diferentes. &quot;Já os anti-gos diziam que pancada à perna não faz mossa, não mata. Pan-cada na cabeça já é outra coisa.&quot; Uma vez, num almoço com o mestre Nuno Russo, ouvi a his-tória do que se fazia para treinar contra outra gente. O jogador ia de cavalo até uma aldeia vizi-nha e dava 2 tostões a um MOÇO para lhe guardar o cavalo à saí-da da aldeia. Então o homem ia a pé até uma tasca, bebia uns copos de vinho tinto e arranja-va uma discussão com alguém. Na meio das palavras erguia o varapau e iniciava a luta. Estes combates eram geralmente le-vados em desvantagem numé-rica, onde um homem lutava contra vários ao mesmo tempo. Quando oceano apertava de-masiado ou quando o homem se cansava, ele dava uma pi-rueta com umas varrimentas para o lado, abrindo um bu-raco no meio do cerco, e fu-gia na direcção do cavalo. Eram treinos arriscados. Pu-nham a sua vida em perigo. Mas não havia outra forma de o fazer. Muitas vezes, membros de al-deias rivais apareciam nas festas &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;»  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11136&amp;oldid=prev</id>
		<title>Wikijpp: Criou a página com &quot;== Sobre ==  * '''Relevância: ''' &amp;#9733;&amp;#9733;&amp;#9734; * '''Título:''' Jogo do Pau * '''Autor:''' Bruno Afonso e Frederico Martins  * '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016  == Artigo ==  {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |- | «  »  |- |}  == Artigo no Jornal ==  Pode ler o jornal todo na [https://issuu.com/jornalmapa/docs/mapa_12_def issuu]  &lt;embed width=&quot;100%&quot;&gt;https://jogodopau.wiki/pdf/read/?file=images/c/cd/Jo...&quot;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://jogodopau.wiki/index.php?title=Artigo:_Mapa_-_Jogo_do_Pau_2016&amp;diff=11136&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-05-21T18:51:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Criou a página com &amp;quot;== Sobre ==  * &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Relevância: &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ★★☆ * &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Título:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Jogo do Pau * &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Autor:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Bruno Afonso e Frederico Martins  * &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Publicação:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016  == Artigo ==  {| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |- | «  »  |- |}  == Artigo no Jornal ==  Pode ler o jornal todo na [https://issuu.com/jornalmapa/docs/mapa_12_def issuu]  &amp;lt;embed width=&amp;quot;100%&amp;quot;&amp;gt;https://jogodopau.wiki/pdf/read/?file=images/c/cd/Jo...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nova&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;== Sobre ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* '''Relevância: ''' &amp;amp;#9733;&amp;amp;#9733;&amp;amp;#9734;&lt;br /&gt;
* '''Título:''' Jogo do Pau&lt;br /&gt;
* '''Autor:''' Bruno Afonso e Frederico Martins &lt;br /&gt;
* '''Publicação:''' Artigo em «Jornal Mapa» nº 12 de fevereiro-abril 2016&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Artigo ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
«&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
» &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Artigo no Jornal ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pode ler o jornal todo na [https://issuu.com/jornalmapa/docs/mapa_12_def issuu]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;embed width=&amp;quot;100%&amp;quot;&amp;gt;https://jogodopau.wiki/pdf/read/?file=images/c/cd/Jornal_mapa_2016.pdf&amp;lt;/embed&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ver também ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Consulte toda a [[Bibliografia]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Wikijpp</name></author>
	</entry>
</feed>